Erivan
1993 yılında Ermenistan ve Azerbaycan arasında patlak veren Birinci Dağlık Karabağ Savaşı nedeniyle Türkiye’nin tek taraflı olarak kapattığı Ermenistan kara sınırının yeniden açılması, Türkiye-Ermenistan normalleşme sürecinin en büyük beklentileri arasında yer alıyor. 1993’te sınırın kapanmasıyla faaliyeti duran Kars-Gümrü Demiryolu Hattı’nın rehabilitasyonu ve yeniden çalışmaya başlaması da iki ülke ticaretinin en önemli ayağını oluşturacak olması bakımından bu kapsamda en kritik konu başlıklarından biri.
3-9 Mayıs arasında bir grup gazeteciyle Ermenistan’ın başkenti Erivan’a bir ziyaret gerçekleştirdik. Ziyaret, Avrupa Siyasî Topluluğu Zirvesi ve Ermenistan’ın küresel diplomasi tartışmalarına dâhil olmayı amaçlayan Yerevan Dialogue Forum etkinliğine denk gelmesi bakımından çok önemliydi ama daha da önemlisi, Türk gazeteciler Türkiye-Ermenistan sınırının sıfır noktasında gözlemde bulunma şansı yakaladı.
TIKLAYIN | Türkiye ve Azerbaycan’la barış Avrupa kapısının anahtarı; AB ile Ermenistan, Erivan zirvesinden neler kazandı?
Türkiye’den gazeteci ve araştırmacılar,
Ermenistan’dan gazeteci ve araştırmacılarla buluşarak
sınırın sıfır noktasına gitti
T24, Türkiye-Ermenistan sınırının sıfır noktasında;
yaklaşık 5 kilometre ötede Türk gözetleme kuleleri bulunuyor
1993’te Türkiye’nin tek taraflı olarak kapatma kararı aldığı Ermenistan kara sınırı, iki başkent arasında 2021 yılında başlayan normalleşme sürecinin en önemli müzakere başlıklarından biri. Ankara ve Erivan, bu kapsamda Iğdır’ın Karakoyunlu ilçesinde bulunan Alican Sınır Kapısı ile Ermenistan’ın Margara kasabasındaki sınır kapısının üçüncü ülke vatandaşları ve diplomatik pasaport sahipleri için açılması konusunda anlaşmıştı. Ermenistan tarafı Margara tarafındaki hazırlığının tamamını, Türkiye tarafı ise en son ocak ayında hazırlığının yüzde 90’ını tamamladığını açıklasa da henüz geçişler konusunda somut bir ilerleme yok.
TIKLAYIN | Türkiye-Ermenistan Normalleşme Süreci Özel Temsilcisi Kılıç’tan ‘sınır’ açıklaması: Tamamlanması gereken teknik çalışmalar var
TIKLAYIN | Dışişleri kaynakları, “Ermenistan-Türkiye sınırı 4 Haziran’da açılacak” iddiasını yalanladı; Bakü-Erivan anlaşmasını işaret etti: Takvimlendirme yok
Ermenistan’la 328 kilometrelik bir sınırı paylaşan Türkiye’nin ülkeye olan tek sınırı Alican-Margara değil. Demiryolu ile Gümrü’ye uzanan Kars’taki Doğu Kapı da 1993’ten bu yana kapalı. Bu sınırı daha önemli hale getiren şey ise Kars-Gümrü Demiryolu Hattı ve bu hattın yeniden açılması durumunda bölgede yaratabileceği ticarî canlılık.
Türk gazeteciler Kars-Gümrü Demiryolu Hattı’nın bulunduğu sınırın sıfır noktasındaydı. Sıfır noktasından yaklaşık 5 kilometre ötede Türkiye’nin gözetleme kuleleri bulunuyor.
Ermenistan tarafında ise küçük ve neredeyse hayalet hale gelmiş bir köy ve demiryolu hattının Kars’tan önceki son istasyonu olan Akhurik İstasyonu yer alıyor.
Sınırın bulunduğu köyde Kars-Gümrü Demiryolu Hattı’nın açılmasına yönelik bir bekleyiş hâkim. Bu demiryolu, Ermenistan’ın Batı’ya açılması ve bölgedeki ticaretin canlanması bakımından kritik önemde.
(soldan sağa) Emre Karaca – HaberTürk TV; Buse Söğütlü – T24
Aysu Biçer – Anadolu Ajansı; Derya Acemoğlu – NTV
Yaprak Mutlu – İhlas Haber Ajansı; Yağız Efe Parmaksız – Türkiye Today
Hem sıfır noktasında hem de daha önce hem tren istasyonu hem de sınır kapısı olarak kullanılan Akhurik istasyonunda raylar ve demiryolu sapasağlam duruyor.
Demiryolunun bu kısmı, Akhurik’ten
Türkiye-Ermenistan sınırının sıfır noktasına doğru devam ediyor.
Görebildiğimiz hiçbir noktada, demiryolu yıpranmamış ya da hasar almamıştı.
Dolayısıyla rayların hızlıca rehabilite edilebilmesi mümkün.
Demiryolunun açılması herkesin yararına
Gümrü Asparez Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Levon Barsegyan, Kars-Gümrü Demiryolu Hattı’nın yeniden açılmasının önemiyle ilgili olarak “Burası, Asya ile Avrupa arasındaki Orta Koridor’un bir parçası haline gelebilir,” diyerek demiryolunun yeniden faaliyete geçmesinin bölgesel ticarete sağlayacağı katkıyı şöyle açıklıyor:
“Şimdi Ermeni ve Türk yetkililer, diplomatlar arasındaki görüşmeler Ermenistan ve Türkiye arasında ticaret ve ilişki kurma açısından çok önemli bir rol oynayabilecek bu yolun yeniden açılmasına odaklanıyor. Ermenistan’ın mevcut hükümetinin bir fikri olan “Barış Kavşağı”, sadece Türkiye ve Ermenistan’a değil, komşu diğer ülkelere, hatta Çin’den İran’a ve Avrupa’ya kadar uzanan bölgelere de fayda sağlayabilir. Bu müzakerelerden etkili ve olumlu sonuçlar bekliyoruz.”
Ermenistan’ın Kars Akyaka’dan önceki son istasyonu olan Akhurik’te
1993’te sınırların kapanmasından sonra bile
uzun zaman bir kondüktörün çalışmaya devam ettiğini öğrendik.
Ofis ise her an çalışmaya hazır görünüyor.
Eğer hattın yeniden açılması konusunda siyasî irade gösterilirse
yenileme çalışmaları hız kazanabilir.
Beklentiler karmaşık
Yine Basgeryan’ın aktarımlarına göre hem Gümrü halkı hem de tüm ülke, bu demiryolu hattının açılarak ülke ve bölge ekonomisini kalkındırmasını bekliyor. Ancak hattın açılıp açılmayacağına ilişkin öngörüler karışık. Bazı kesimler bu kararın Türkiye ve Azerbaycan arasındaki ilişkiye ve Bakü’nün ‘yeşil ışık yakmasına’ bağlı olduğunu savunurken bazıları de eninde sonunda olması beklenen bir gelişme olduğunu söyleyerek iyimserlik bildiriyor.
Türkiye ve Ermenistan, nisan ayının sonunda demiryolunun açılması için somut bir adım atarak rehabilite edilmesi ve bir an önce faaliyete geçmesi konusunda ortak bir çalışma grubu kurulması konusunda anlaşmıştı. Ancak rehabilitasyon çalışmalarının ne zaman başlayacağı ve ortak çalışma grubunun hangi teknik konuları ele alacağı belirsizliğini koruyor.
Demiryolunun en büyük sorunlarından biri Avrupa standartlarındaki ray açıklığında olmaması. Türkiye’deki standart ray açıklığıyla Ermenistan’daki standart ray açıklığı farklı demiryolunun bu anlamda yenilenmesini gerektiriyor. Daha önce Sovyetler Birliği döneminde, sınırda vagonların bojileri değiştirilerek ray açıklığına uygun hale getiriliyordu.
Bu durumda boji değiştirme tesisleri kurulması gerekecek. Öte yandan ortak sinyalizasyon gibi teknik konularda da ilerleme sağlanması gerekiyor.
